Nieuws

Jubileumcongres Koers houden

Tekst Monique Marreveld
Gepubliceerd op 14-01-2021 Gewijzigd op 22-09-2021
Afgelopen woensdag 24 maart organiseerden we ons online jubileumcongres. Na een keynote van Paul Kirschner kon je kiezen uit tien webinars, waarin wetenschappers als Gert Biesta, Ineke Oenema en Tim Surma hun kennis met je deelden. Leraren legden direct de link naar de klassenpraktijk. Op deze pagina vind je achtergrondinfo bij onze sprekers én kijk je alle opnamen terug. 

 

 

Keynote Paul Kirschner:
Op de schouders van reuzen

 

Keynote van onze vaste columnist, emeritus professor Paul A. Kirschner, over zijn succesvolle boek Op de schouders van reuzen. Op alle gebieden staan wij op de schouders van grote pionierende voorgangers, als wij ons werk goed willen doen en onze professie (en de wetenschap daarvan) verder willen brengen. De moderne geneeskunde staat bijvoorbeeld op de schouders van pioniers als Joseph Lister (antiseptische praktijken) en Louis Pasteur (vader van bacteriologie). Hetzelfde geldt voor muziek, klassiek (Mozart, Beethoven, Bach) en modern (Buddy Holly, Bob Dylan, The Beatles). En zo is het ook in het onderwijs. Gebaseerd op het boek Op de schouders van reuzen dat Paul Kirschner samen met Luce Claessens en Steven Raaijmakers en met hulp van Didactief heeft gemaakt, bespreekt hij een vijftal reuzen op het gebied van de onderwijs- en cognitieve psychologie. Hoe kunnen hun bevindingen ingezet worden voor doelmatig, doeltreffend en plezierig onderwijs? (po/vo).

Paul A. Kirschner is Universiteitshoogleraar en Hoogleraar Onderwijspsychologie aan de Open Universiteit en Visiting Professor of Education aan de University of Oulu, Finland. Hij is tevens verbonden aan de Thomas More Hogeschool in België. Daarvoor was hij directeur van het Fostering Effective, Efficient and Enjoyable Learning environments (FEEEL) programma aan het Welten-instituut (OU). Hij is Fellow van de American Educational Research Association, de International Society of the Learning Sciences en de Netherlands Institute for Advanced Study in the Humanities and Social Science. 

Meer lezen van Paul Kirschner? Paul schrijft al jaren elke maand in Didactief. Lees hier alle columns van Kirschner Kiest, ook als je geen abonnee bent! Ook blogt hij op Blogcollectief Onderzoek Onderwijs.

Het boek dat hij samen met Luce Claessen en Steven Raaijmakers maakte en waarvoor zij de belangrijkste artikelen over leren selecteerden uit de cognitieve psychologie kun je hier gratis downloaden.

Bjorn Wansink:
Paty in de klas

Onderwerpen zoals COVID-19, de terroristische aanslag op Samuel Paty of complottheorieën kunnen spanningen blootleggen in je klas. In dit webinar bespreekt Bjorn Wansink recent onderzoek en legt hij het reactie-kwadrant (Patist & Wansink, 2017) uit. Dit model helpt bij het reflecteren op wat de voor- en nadelen zijn van verschillende manieren van reageren op controversiële opmerkingen in de klas. Dit seminar biedt geen eenduidige oplossingen voor complexe klassensituaties, maar hopelijk wel stof tot nadenken en reflectie. Wansink publiceerde samen met Beatrice de Graaf en anderen een lesbrief na de moord op Paty. (vo)

Bjorn Wansink is universitair hoofddocent aan de Universiteit Utrecht en doet al jaren onderzoek naar hoe docenten lesgeven over controversiële onderwerpen.

Verder lezen? Bjorn Wansink maakte samen met Beatrice de Graaf en collega’s een lesbrief naar aanleiding van de moord op geschiedenisleraar Samuel Paty in Frankrijk. Hoe gevoelig sommige lessen kunnen liggen, werd toen duidelijk. Didactief verzamelde ook reacties van beleidsmakers en praktijk.

En: hoe kun je in de klas omgaan met gevoelige onderwerpen, en lesstof diverser en vrij van vooroordelen maken? Onderzoekers en leraren zoeken het in meerstemmigheid: laat zien dat elk verhaal een constructie is.

 

 

Tim Surma:
Wijze lessen

Wanneer je de term ‘directe instructie’ dropt in een gesprek rond effectief
onderwijs, krijg je al gauw discussies over wat die term nu juist inhoudt. Afhankelijk van welk statement een persoon wil maken, kiest die voor één dan wel een andere definitie. In een poging om dit kluwen te ontwarren gaat Tim Surma in op een vijftal gangbare definities van directe instructie én hun bijhorende kenmerken. Hij besteedt o.a. aandacht aan klassieker Rosenshine (five meanings of direct instruction) en aan nagelnieuw onderzoek naar directe instructie.

Tim Surma is een van de auteurs van Wijze lessen, twaalf bouwstenen voor effectieve didactiek. Hij is Research Manager ExpertiseCentrum voor Effectief Leren aan de Thomas More Hogeschool in Vlaanderen. (vo)

Hoe maak je effectieve lessen? Dat is de kernvraag van het boek Wijze lessen: 12 bouwstenen voor effectieve didactiek dat Tim Surma eerder schreef met Dominique Sluijsmans, Paul Kirschner, Gino Camp, Daniel Muijs en Kristel Vanhoyweghen. Dit boek wil een kruispunt zijn tussen gedegen wetenschappelijk onderzoek en de klaspraktijk in Nederland en België.

Ook de site www.greatteaching.com past goed bij zijn presentatie op ons congres. Surma baseert zich op het beroemde artikel van Rosenshine (five meanings of direct instruction) en op een nagelnieuw hoofdstuk in The Routledge Encyclopedia of Education van T. Good & M. McCaslin (Eds.), verschenen bij Routledge in New York: Mathews, H.* & *Cohen, J. (2019). Explicit instruction: A brief review of what we know and next directions for research./New York. Lessen voor corona heeft Surma ook en hij werd geïnterviewd door onze collega van Klasse, over de zin en onzin van methodes, en de toekomst van het klassieke handboek.

 

 

Ineke Oenema:
Het jonge kind



Het jonge kind Nederland is kampioen kleuteren. Toch weten we uit onderzoek dat je jonge kinderen niet per se beter voorbereidt op groep 3 door ze langer in groep 2 te houden. Maar hoe richt je een krachtige leeromgeving in, zó dat je de transities voor de kinderen minder hard maakt? Dat is het thema van de webinar van Ineke Oenema-Mostert. Ze zal ingaan op ontwikkeling en leren van jonge kinderen in samenhang met de handelingsbekwaamheid van professionals in voor- en vroegschoolse organisaties: niet alleen de doelen onderweg, maar ook hoe je daar komt, niet de harde knip maar de doorgaande lijn. Een webinar over spelen en leren. (po)

Ineke Oenema-Mostert is lector aan de Academie Primair Onderwijs van NHL Stenden Hogeschool.

Verder lezen? Ineke Oenema verscheen eerder in ons artikel over 'doorkleuteren'. Nederland is kampioen kleuteren. Maar uit onderzoek weten we dat langer kleuteren kinderen niet slimmer of meer schoolrijp maakt. Ze profiteren juist van de aanpak van hun eventuele problemen in de onderbouw, van meer samenwerking tussen groep 2 en 3, en van een speelsere groep 3. Eén op de tien kinderen is een kleuterbouwverlenger. Is dat nodig? Onderzoek toont aan dat het anders en beter kan.

 

 

Janneke van de Pol:
Scaffolding

Leerlingen steeds een stapje verder helpen in hun leerproces, dat doe je met scaffolding of adaptief lesgeven. Janneke van de Pol vertelt je in dit webinar wat daar zoal bij komt kijken. Hoe stel je bijvoorbeeld een juiste diagnose van de kennis en het begrip van een leerling, zodat je daar op verder kunt bouwen? Van de Pol doet al jaren onderzoek op dit gebied en zag vele klassen van binnen. Behalve onderzoeksresultaten zal haar webinar dan ook praktische tips bevatten. (vo)

Janneke van de Pol is universitair hoofddocent aan de Universiteit Utrecht.

Verder lezen? Janneke van de Pol legde scaffolding al in 2012 voor ons uit. Ook keek ze hoe dat in de klas uitpakte. Heeft een leerling moeite met een opdracht? Ga het dan niet direct voorzeggen, maar sluit aan bij wat hij of zij zelf al weet en vraag door: zo help je hem of haar steeds een stapje verder. 

Meer te weten komen over scaffolding? Bekijk deze bronnen!

 

 

Kees de Glopper:
Lezen, kunst en kunde

Lezen is een raadselachtig wonder dat werelden opent én een vaardigheid die je kunt leren en onderwijzen. Naar lezen en effectieve leesdidactiek wordt veel onderzoek gedaan. Dit webinar gaat daar over. Het maakt duidelijk hoe je leerlingen kunt leren lezen met begrip. Al kan een leerling nog zo goed technisch lezen, zonder een brede woordenschat en kennis van de wereld blijft een tekst vaak abracadabra. Daarnaast moeten lezers actief op zoek gaan naar betekenis. Beginners moet je dit leren, door dit voor te doen en door in gesprek te gaan over de betekenis van een tekst. Kees de Glopper selecteerde met Amos van Gelderen en Roel van Steensel de wetenschappelijke artikelen die de kern vormen van het nieuwste deeltje in de Didactief Onderzoeksserie: Leer ze lezen. (po)

Kees de Glopper is sinds 2001 hoogleraar Taalbeheersing van het Nederlands aan de Rijksuniversiteit Groningen. Zijn onderzoek en onderwijs betreffen de ontwikkeling van, het onderwijs in en het gebruik en de consequenties van geletterdheid. Hij promoveerde op het proefschrift Schrijven beschreven. Inhoud, opbrengsten en achtergronden van het schrijfonderwijs in de eerste vier leerjaren van het voortgezet onderwijs. Van 1980 tot 2001 werkte hij bij de opleiding onderwijskunde aan de Universiteit van Amsterdam.

Verder lezen over beter lezen? Download hier de gratis uitgave van Leer ze lezen, waarvoor Kees de Glopper samen met Amos van Gelderen en Roel van Steensel de wetenschappelijke kernartikelen selecteerde. Bea Ros vertaalde ze speciaal voor jou: in dit artikel vind je alvast een voorproefje.

Over beter lezen vind je talloze artikelen in ons archief (hint: het trefwoord is ‘lezen’).

 

 

Dominique Sluijsmans en Martin Ringenaldus:
Formatief handelen

Toetsing roept bij leerlingen nog vaak negatieve reacties op. Maar wat als toetsing iets wordt dat leerlingen helpt? Als toetsing iets wordt waarbij leerlingen geloof in eigen kunnen (terug)krijgen? Als  toetsing wordt ingezet als kans voor leren?
In deze webinar neemt Martin Ringenaldus je mee hoe het anders kan. Hij werkt als docent Duits intensief met formatief handelen in zijn onderwijs. Dat heeft in de loop der tijd tot vele inzichten en ook succeservaringen geleid. In deze bijdrage staat de praktijk van formatief handelen en de belangrijke rol van de docent centraal.

Dominique zal op basis van het verhaal van Martin reflecteren op wat  zijn praktijk zo sterk maakt vanuit wetenschappelijk onderzoek over formatief handelen. Vanuit de praktijk de verbinding leggen met de theorie én andersom is steeds de rode draad geweest in de vele gesprekken tussen Martin en Dominique. Ze kijken er naar uit hun gedachten op deze dag met jou te delen.

Martin Ringenaldus werkt als docent Duits aan RGO Middelharnis.
Dominique Sluijsmans is zelfstandig onderwijskundige en (mede)auteur van een aantal boeken op het terrein van toetsing gericht op leren.

Verder lezen? Eerder interviewden we Dominique al over feedback geven versus toetsen. Ze schreef ook een helder stuk over formatief evalueren. Aan die aanpak en de geestelijk vader daarvan, Dylan Wiliam, vind je veel op onze site, bijvoorbeeld in het dossier formatief evalueren of in deze serie blogs

Meer info over het werk van Dominique vind je hier! Lees ook deze blog van Martin Ringenaldus, over effectieve didactiek.

 

 

Eddie Denessen en Linda van den Bergh:
Werk maken van gelijke kansen

Werk maken van gelijke kansen. Iedereen heeft er de mond vol van en iedereen in Nederland lijkt verstand te hebben van onderwijs en iets van je te willen. Maar uiteindelijk is er maar één kapitein op het schip: jij moet als leraar beslissen welke koers je gaat varen en welke keuzes je gaat maken. Gelukkig is er genoeg onderzoek dat zegt welke interventies in de klas echt kansrijk zijn. 

Eddie Denessen is bijzonder hoogleraar Sociaal-culturele achtergronden en differentiatie in het onderwijs aan het Instituut Pedagogische Wetenschappen van de Universiteit Leiden (Sardes-leerstoel). Daarnaast werkt hij als universitair hoofddocent Onderwijswetenschappen aan de Radboud Universiteit. In zijn onderzoek hanteert hij een multidisciplinaire visie op onderwijs, met een nadruk op maatschappelijke gevolgen. Hij richt zich vooral op kansenongelijkheid, verwachtingen, selectie en differentiatie, culturele diversiteit en ouderbetrokkenheid.

Linda van den Bergh is lector Waarderen van diversiteit bij Fontys Opleidingscentrum Speciale Onderwijszorg. Zij startte haar loopbaan als leraar in het basisonderwijs. Ze doet praktijkgericht onderzoek naar de professionele ontwikkeling van leraren, met een focus op verwachtingen die leraren hebben, differentiatie, feedback en de ontwikkeling van een reflectieve, onderzoekende houding.

Verder lezen? Het boek dat Eddie met Linda en met Monique Volman maakte, is genomineerd voor beste onderwijsboek van 2020. Je kunt Werk maken van gelijke kansen hier gratis downloaden. Een boek vol wetenschappelijke artikelen, vertaald naar de klas, over wat jij kunt doen om alle leerlingen zoveel mogelijk gelijke kansen te bieden. Linda van den Bergh schreef ook over verwachtingen die je van leerlingen kunt hebben en welke invloed dat heeft op je lesgeven.

Eddie Denessen legde in dit interview uit waarom je misschien wel niet teveel moet differentiëren in de klas. Bij dit gesprek gaf hij ook leestips.

 


 

Gert Biesta:
Wie bewaakt het kunstenaarschap van de leraar?

'Er komt enorm veel op het onderwijs af, en veel daarvan komt terecht op het bordje van de leraar. Naast alles wat het onderwijsbeleid terecht van het onderwijs vraagt, is er ook een niet aflatende stroom van goedbedoelde informatie uit wetenschappelijk onderzoek. Bij sommigen genereert dat enthousiasme, omdat het de belofte in zich lijkt te houden dat het onderwijs, net als bijvoorbeeld de gezondheidszorg, daarmee een stevig wetenschappelijk fundament kan krijgen. Daarbij gaat de aandacht vooral uit naar onderzoek dat aantoont welke interventies werken. Is dat de hoopvolle toekomst waar we met zijn allen de schouders onder moeten zetten? Ik denk het niet, omdat het idee van lesgeven als een interventie, van de vorming van de leerling als een effect, en van het onderwijs als een proces dat ‘werkt’ zoals machines werken, een verkeerd beeld geeft van de complexe dynamiek van het onderwijs. Daarmee wordt het unieke karakter van het leraarschap maar al te gemakkelijk ondermijnd. Hierover deel ik in dit webinar een aantal reflecties, mede gebaseerd op mijn ervaringen met onderwijsonderzoek in verschillende landen en contexten.'

Gert Biesta publiceert later dit jaar een Nederlandse vertaling van zijn boek Educational Research: An Unorthodox Introduction (Bloomsbury 2020). Hij is verbonden aan een onderzoekscentrum voor Public Education in Schotland, en verbonden aan de Universiteit van Edinburgh waar hij theorie en pedagogiek geeft en adjunct directeur is van het instituut voor de lerarenopleiding. Hij is tevens lid van de wetenschappelijke adviescommissie van Curriculum.nu.

Meer lezen van Gert Biesta? Hij schreef twee jaar lang columns voor Didactief, die je hier vindt.

‘Die hele basale pedagogische intuïtie is uit het onderwijs aan het verdwijnen. Als je niet meer weet met welk doel je onderwijs geeft, dan ben je bezig de agenda’s van anderen uit te voeren’, zei Gert Biesta in 2013 tegen Didactief-redacteur Carola Schoor. April 2015 sprak Gert Biesta in de Amsterdamse Balie; Didactief luisterde mee. Ook schreef hij een artikel over de paradox van gelijke kansen. Over de curriculumvernieuwing van overheidswege was hij behoorlijk kritisch.

Ook interessant: René Kneyber schreef over Biesta en Hanna Arendt.

 

 

Niek van den Berg:
Begeleiden in het mbo



Wat kun je als mbo-docent doen om je studenten te stimuleren goed na te denken over wat ze willen en kunnen? Niek van den Berg presenteert in haar webinar onderzoek dat ze op een rijtje zette in antwoord op een vraag van een docent van het ROC Amsterdam.

Niek van den Berg is kennismakelaar bij de Kennisrotonde en lector Grenspraktijken van opleiders en onderzoekers bij Aeres Hogeschool Wageningen.

Verder lezen? Het Kennisrotonde-antwoord (met bronnenlijst) over zelfreflectie in het mbo waar Niek van den Berg over spreekt is inmiddels online beschikbaar.

De Kennisrotonde heeft sinds 2016 al ruim 500 vragen van scholen beantwoord. Schoolhoofd Cordula Rooijendijk en senior-beleidsmedewerker Ingrid Cloosterman behoorden tot de vragenstellers. De site van de Kennisrotonde staat vol met vragen en antwoorden.

 

 

Wilfried Admiraal:
Werkplaats onderwijsonderzoek

Wilfried Admiraal gaat in zijn webinar in op de samenwerking tussen onderzoekers en leraren in werkplaatsen onderwijsonderzoek.

Wilfried Admiraal is hoogleraar Onderwijskunde aan de universiteit Leiden, en directeur van de universitaire lerarenopleiding in Leiden, het ICLON. Hij is hoofd van het onderzoeksprogramma 'Student participation, engagement and achievement in online learning in higher education' van het Centre for Education and Learning (CEL) van de strategische alliantie tussen de universiteiten van Leiden, Delft en Rotterdam.

Verder lezen? Eerder pleitte Admiraal voor academisch docentschap: leraren die onderzoek en praktijk combineren. Maar, zei hij, in de opleiding kun je beter doseren. Leer docenten pas onderzoeken wanneer ze er klaar voor zijn. Admiraal selecteerde in 2016 onderzoek waar leraren hun voordeel mee kunnen doen.

Op verschillende plaatsen in Nederland werken onderzoekers samen met leraren in zogenoemde werkplaatsen onderwijsonderzoek. Werkbare principes die uit die samenwerking zijn gedistilleerd, vind je hier. Zie ook specifiek Onderwijswerkplaats Amsterdam en Utrecht.

 

 

Rondetafelgesprek Koers houden

We eindigen met een rondetafelgesprek over hoe je koers kunt houden in een school die voortdurend onderhevig is aan allerlei invloeden. Overheid, schoolbestuur, onderzoekers, ouders, ze willen steeds weer iets nieuws, iets anders, maar hoe zorg je ervoor dat het grote plaatje niet verloren gaat in de waan van de dag? (po/vo)

Aan tafel zitten o.a. pedagoog Gert Biesta (Universiteit van Edinburgh), onderzoeker Hanke Korpershoek (adjunct-hoogleraar Onderwijswetenschappen ihb innovatie en verbetering aan de Rijksuniversiteit Groningen), Eva Naaijkens (directeur van de Alan Turingschool in Amsterdam, auteur van Als we nu weer eens gewoon gingen lesgeven? en tot voor kort lid van de commissie Zevenbergen die het bevoegdhedenstelsel moest herzien) en Fadie Hanna (onderzoeker bij Centre of Expertise Urban Education van de Hogeschool van Amsterdam rondom het thema diversiteit en inclusiviteit in het onderwijs, docent Academische Pabo Universiteit van Amsterdam en lid van Didactiefs redactieadviesraad). Gespreksleider is Stef Verhoeven.

Verder lezen? 

Toen Eva Naaijkens nog directeur van SBO Michaelschool was in Amersfoort, interviewden we haar. Inmiddels is ze schoolleider op de Alan Turingschool in Amsterdam, waar Martijn van de Griendt een jaar lang elke maand fotografeerde. Samen met Martin Bootsma schreef Naaijkens de bestseller En wat als we nu weer eens gewoon gingen lesgeven? Tot voor kort was Naaijkens lid van de commissie Zevenbergen die het bevoegdhedenstelsel moest herzien, maar haar opdracht teruggaf.

Hanke Korpershoek is adjunct-hoogleraar Onderwijswetenschappen, ihb innovatie en verbetering aan de Rijksuniversiteit Groningen. Zij is momenteel lid van de begeleidingscommissie van het R&D programma Onderwijsachterstanden van het NRO. Veel van haar onderzoek is gepubliceerd in Didactief, bijvoorbeeld over hot topics als het schooladvies, de meerjarige en heterogene brugklas.

Fadie Hanna heeft onlangs de leergang ontwikkeld met als titel Inclusief onderwijs: expliciete scholing rondom racisme en andere vormen van structurele ongelijkheid'. Deze wordt nu kosteloos aan leraren (po/vo/Mbo) aangeboden door de Gemeente Amsterdam. Lees er hier meer over. 

 

 

 

Verder lezen

1 Jubileumdossier: Didactief 50 jaar!
2 #Didactief50

Click here to revoke the Cookie consent