Dossier

Leraar onderzoekt

Tekst Redactie Didactief
Gepubliceerd op 09-01-2020 Gewijzigd op 24-11-2021
Beeld Joost Bataille
Elke maand interviewt Didactief een inspirerende leraar die bezig is met een onderzoek op zijn of haar school. In dit dossier zetten we ze bijeen. 

Deze artikelen zijn alleen voor abonnees. Nog geen inlogcode? Registreer je hier.

 

                                                                 2021
 

November 

Een jaar of acht geleden las docent Engels Gert Verbrugghen voor het eerst over de Cognitive Load Theory van John Sweller: ‘Vroeger stopte ik in mijn powerpointpresentaties altijd een leuk cartoontje. Dat vond ik grappig en dat boeit de leerlingen, dacht ik. Maar als je de theorie van Sweller leest, weet je dat dat niet goed is. Leerlingen die zo’n cartoon zien, raken afgeleid, gaan aan andere dingen denken en dat belast het werkgeheugen.’ 

 

 

Oktober
Als kind zat Jeannette Berckenkamp al op de J.H. Snijdersschool in Rijswijk. Later kwam ze terug als pabostudent voor haar stage en vanaf dat moment is ze er nooit meer weggegaan. Inmiddels is ze er ib'er, met een bijzondere kijkop teamvorming. 'Persoonlijke verbinding maakt het makkelijker om elkaar feedback te geven'. 

 


 


September

Wiskunde zonder methode? Kan zeker: quizzen en voorbeeldsommen bieden een prima alternatief voor de lesmethode, ontdekte Anita Smit. ‘Leg leerlingen uit waarom jouw aanpak hen beter laat leren.’

 

 

 

Juni
Om onderwijs te verbeteren, is het belangrijk om af en toe op de rem te trappen. Dat leerde de Apeldoornse leerkracht Marieke de Glopper, die een methode ontwikkelde om als leraar kritisch en onderzoekend te werk te gaan op school. 'Want als je niet uitkijkt, loopt het team twee jaar later weer tegen hetzelfde probleem aan.’

Inmiddels is haar methode een succes op school: het gaat bij de leraren veel meer over de inhoud. 

 

 


Mei
‘Dit is de opdracht, dat is de inleverdatum, succes.’ Flemming van de Graaf, die zich verdiepte in formatief handelen, kan zich niet meer voorstellen dat hij dat ooit nog zal zeggen. Feedback vormt voor hem de basis van zijn les. Minder toetsen voor cijfers, maar juist continu de leerling assisteren om leerstof op de lange termijn te onthouden.

 

 

April
Wat is er nodig om nieuwkomers drie- tot vijfduizend woorden per jaar aan te leren? Interactie, thematisch inbedden en begrip, weet leerkracht Jaap van Oosteren.

Lezen, schrijven en woordenschataanbod moeten een geheel zijn, en niet losstaan van begrip en kennis. Dat werd de insteek van Van Oosteren en zijn collega's. 'Wereldoriëntatie en kennisdoelen koppelen aan woordenschat en leesonderwijs. Vervolgens is herhaling de crux.'


 

 Maart
Anis Berber hoopt dat er minder mbo-studenten voortijdig uitvallen bij de opleiding tot bedrijfsadministrateur. En daarom onderzoekt hij wat hun betrokkenheid en self-efficacy vergroot.

Berber koos er samen met zijn collega’s voor om zich op één aspect te richten: betrokkenheid. ‘We hopen dat meer studenten zich betrokkener gaan voelen bij hun studie, bij hun medestudenten en de normen en waarden op school.’



 

  Januari/februari
Dit jaar trappen we af met Elise Bouman, lerares Frans en al 23 jaar werkzaam in het vak. Anders dan gebruikelijke methodes vaak doen, put zij veel inspiratie voor haar lessen uit bevindingen uit de cognitieve psychologie en taalwetenschappen

Bouman vindt het dan ook opvallend dat vakdidactici in Nederland niet vaker teruggrijpen op de nieuwste inzichten uit de taalwetenschap en psychologie. ‘Je moet weten wat taalwetenschappers ontdekken, en hoe je  leerlingen daarmee motiveert.’

 

 

                                                             2020

Leerkracht Maaike Radix gebruikt wetenschappelijke literatuur om het leesonderwijs in haar onderwijszorggroep naar een hoger niveau te brengen. 

Radix merkt dat het leesonderwijs staat of valt bij goede instructie. ‘Het draait om herhalen, inoefenen volgens vaste patronen en de leerlingen succeservaringen laten opdoen.’

 

Docent Esther Mestebeld bracht projectgestuurd onderwijs naar het Isendoorn College in Warnsveld. ‘De kwaliteit staat of valt met goede begeleiding door de leraar.’  

Zo’n project begint met een kick-off, een evenement om de nieuwsgierigheid van de klas te wekken. Daarna formuleren leerlingen in groepjes een vraag die ze belangrijk vinden om te beantwoorden, zoals: ‘Hoe zorgen we als jonge inwoners van Gelderland voor een schone rivier?’ Daarmee gaan ze aan de slag. ‘En we eindigen iedere keer met de presentatie van een eindproduct voor bijvoorbeeld medeleerlingen, ouders en soms ook betrokken externe organisaties,’ vertelt Mestebeld. 

 

Docent Nederlands Gepco de Jong wil zijn vwo’ers beter klaarstomen voor het hoger onderwijs. Zijn onderzoek naar academische vaardigheden helpt daarbij.

Universiteiten zelf zeggen vaak dat studenten niet goed zijn voorbereid op het wetenschappelijk onderwijs. ‘Terwijl er in het vwo steeds meer aandacht is gekomen voor academische vaardigheden,’ zegt De Jong. ‘Dus daar gaat iets mis.’ 


 

Leerkracht Penny Philips ontdekt in een onderzoekswerkplaats hoe ze leerlingen betere digitale opzoekvaardigheden kan aanleren tijdens haar lessen wereldoriëntatie.

Samen met een lio bedacht ze manieren om leerlingen bij het thema monniken en ridders meer handvatten te geven. Ze gaven eerst instructie over doelgericht zoeken, via Google en binnen een website, en oefenden met zoektermen. Daarna konden leerlingen kiezen uit vijf vragen, zoals: hoe is Karel de Grote heerser geworden van een groot rijk? Dat bleek een geslaagde aanpak.

 

 

Leek het maar zo, of scoorden leerlingen slechter dan nodig? Groep 8-leerkracht Yaëlle van de Stolpe zocht het uit. ‘Als je denkt dat iets niet klopt, plak niet meteen een pleister, maar zoek de oorzaak.’

Natuurlijk wist Van de Stolpe dat close reading hot was. Volgens deze aanpak lezen leerlingen uitdagende teksten meerdere malen, steeds vanuit een andere invalshoek. ‘Close reading heeft de succesfactoren van begrijpend lezen gebundeld in één aanpak,’ vindt ze. ‘Dus dit werd ook ons advies aan ons managementteam: zorg dat we hier goed in gaan worden, koop scholing in.’

 

 

Kleuterleerkracht Mariska Rave geeft ontwikkelingsgericht onderwijs. Om daar nog beter in te worden, doet ze mee aan wetenschappelijke studies.

En dus komt er in de klas van Rave weleens een onderzoeker over de vloer. Zoals een paar jaar geleden Chiel van der Veen, die onderzoek deed naar het verbeteren van de mondelinge vaardigheden van kinderen, met zogenoemde dialogische gesprekken. De uitkomst: deze dialogische gesprekken leveren een belangrijke bijdrage aan de communicatieve ontwikkeling van kinderen.
 

 

Met formatieve werkvormen ontkomt geen enkele leerling aan leren, constateert leraar Engels Karin Hogemans. 

Hoe meer ze erover leest, hoe meer ze zich bewust wordt ‘dat je op elk moment kunt meten waar je leerlingen staan en of je goed bezig bent. Ik zou niet meer anders willen.’ 


 

Gebruik de ruimte die je hebt, zegt groep 5-leerkracht Debbie Dussel, om je lessen wetenschappelijk verantwoord in te richten. Als leraar ben je verantwoordelijk voor het vakinhoudelijke, vakdidactische en pedagogische proces in klas. ‘Als je dat weet, kan je dus naar je directie gaan en zeggen: luister, ik ben verantwoordelijk voor dit vak, ik heb net onderzoek gelezen en onze aanpak is niet op wetenschap gebaseerd, kunnen we daar samen over nadenken?’

 


 

Docent wiskunde Jörgen van Remoortere nam in zijn mentorklas een rigoureus besluit: hij gaf geen cijfers meer. In plaats daarvan ging hij formatief werken.

'Het gevolg was dat ik over álles ging nadenken. Want als ik geen cijfers meer geef, hoe ga ik dan checken wat ze kunnen? En wat moeten ze precies kunnen?’

 

 

2019

Groep 7-leerkracht Klaas Veldman verdiept zich in kernreflectie: hij ziet dat leerlingen meer zelfvertrouwen krijgen, met meer plezier naar school gaan en gemotiveerder zijn.

‘Het idee was: als je elkaar feedback wilt geven, dan moet je elkaar kennen, veiligheid ervaren en zicht hebben op wie de ander is.’

 

 

 

Tijdens haar stage in het praktijkonderwijs zag Manon Boonman weinig zelfvertrouwen bij leerlingen. Hoe kun je dat als leraar versterken?

‘Als leerlingen goed in hun vel zitten, raken ze gemotiveerder en presteren ze ook beter.’ 

 

 

 

Groep 3-leerkracht Loesje van der Geer is de kartrekker van de Lucas-boekenclub. Met vijftien collega’s leest ze vakliteratuur, die ze vier keer per jaar bespreken.

‘Ik probeer mezelf steeds weer af te vragen: hoe ben ik als leerkracht? Wat gaat er goed en wat kan beter?’ 

 

 

Docent Nederlands Rutger Cornelissen deed het lesboek de deur uit. Samen met een collega bedacht hij de innovatieve lessenserie Expeditie Nederlands. 

'Ik vind het zo mooi om te zien hoe ze in gesprek raken over grammatica,’ zegt Cornelissen. Er zit van alles in: verdiepende leerstrategieën, feedbackmomenten en de leerling in de rol van leerkracht.’

 

 

Deze artikelen verschenen in de rubriek Leraar onderzoekt.

Click here to revoke the Cookie consent