'Argwaan', als bijproduct van Nederlands onderwijs

Tekst Ferry Haan
Gepubliceerd op 02-05-2016
Ferry Haan - Jullie willen 'kritische burgers', maar jullie krijgen 'argwanende leerlingen', kreeg ik onlangs naar mijn hoofd op een onderwijsbijeenkomst. Argwaan als resultaat van mijn economielessen. Deze beschuldiging kwam wel even binnen.

Zijn argwanende burgers de output van het onderwijs in het algemeen en in het economieonderwijs in het bijzonder? Is het argwaan dat wij kweken na jaren met ziel en zaligheid voor de klas?

Dat zou een groot probleem zijn. Argwaan is een goed woord voor deze tijd. De burger is argwanend tegenover elk voorstel uit Den Haag of Brussel. Het associatieverdrag met de Oekraïne is vermoedelijk weggestemd uit argwaan over een verborgen Europese agenda met het Oost-Europese land. Argwanend is de houding van de burger ten opzichte van de opvang van vluchtelingen uit het Midden Oosten.

Argwaan over de bedoelingen van de 'hoge heren in Den Haag' is een belangrijke drijfveer voor mensen om op de PVV of de SP te stemmen. De opmars van Donald Trump in de VS drijft op argwaan. Deze argwaan is waarschijnlijk sterker onder laag- dan onder hoogopgeleiden. Sterker onder mannen, dan onder vrouwen.

Maar is deze argwaan een product van het onderwijs? Het moet gezegd dat in het economie-onderwijs soms een wantrouwende kant boven komt. Een onderwerp dat bijvoorbeeld veel aandacht krijgt is het gevangen-dilemma. Hiermee leren leerlingen dat individueel rationeel gedrag, collectief soms slechte uitkomsten kent.

Het voorbeeld is vast bekend, maar voor de zekerheid toch nog maar even. Twee gevangenen worden aangehouden voor een misdaad. Ze hebben de keus tussen bekennen of zwijgen. De politie zorgt ervoor dat ze elkaar niet kunnen spreken. Wanneer ze beide zwijgen, dan krijgen ze een korte gevangenisstraf van zeg een maand. Wanneer ze allebei bekennen, dan is er veel bewijs en gaan ze beiden 12 maanden de gevangenis in. Wanneer de één spreekt en de andere zwijgt, dan gaat de klikspaan vrijuit en is de andere de klos (zeg 24 maanden in het gevang).

Leerlingen zien meteen dat allebei zwijgen de beste uitkomst geeft. Na enig onderwijs zien de leerlingen, dat allebei bekennen de uitkomst is in dit dilemma. Beiden gevangen gaan 12 maanden de cel in.

Wat hebben de leerlingen nu geleerd? 'Je kunt niemand vertrouwen', is de boodschap. Geen wonder dat leerlingen soms denken dat economie opleidt tot 'egoïsme'.

Docenten willen hun leerlingen echter helemaal niet 'argwanend' maken. Wel kritisch, maar dat betekent in mijn ogen vooral 'bewust', 'weet wat je doet' of 'denk na'. Door argwaan komen productieve samenwerkingen niet tot stand, die wel veel voordelen op zouden kunnen leveren. De aandacht zou uit moeten gaan naar wegen om uit een gevangen-dilemma te komen.

Wanneer wij werkelijk argwaan zouden kweken, dan gaat er iets grootschalig mis. De simpele uitweg uit dit probleem is natuurlijk dat er naast het onderwijs, een andere sector is die nog veel meer argwaan zaait. We geven gewoon de media de schuld.

Tekst: Ferry Haan, docent economie aan het Jac. P. Thijsse College in Castricum, promovendus aan de UvA, geassocieerd lid van de Onderwijsraad en publicist.

Een ogenblik geduld...

Ferry Haan

Ferry Haan is docent economie en onderzoekscoördinator aan het Jac. P. Thijsse College in Castricum, en docent aan de master Leraar economie aan de Hogeschool van Amsterdam. Tussen 2015 en 2019 was hij geassocieerd lid van de Onderwijsraad. Hij promoveerde in 2018 aan de Universiteit van Amsterdam op excellentiebeleid in het vo.

Gerelateerde artikelen
Onderzoek

Hoe maak je Nederlands leuker?

13-05-2020
Nuttig, maar saai.

Nieuws

Meer geld voor Nederlands onderwijs in het buitenland

20-12-2017
In 2013 besloot de regering om de subsidie aan Nederlands onderwijs in het buitenland te stoppen.

Blog

Het schoolvak Nederlands moet op de schop

04-10-2018
Naar aanleiding van het Manifest Nederlands op school deed de lerarenopleiding van de RUG onderzoek naar de ervaringen van havo- en vwo-leerlingen met het vak Nederlands in de bovenbouw.

Click here to revoke the Cookie consent