Onderwijsregio Hollands Noorden werkt op diverse manieren aan de aanpak van het lerarentekort. Michelle McDonnell is sinds de zomer van 2025 programmaleider Innovatie & Onderzoek. ‘De Onderwijsregio Hollands Noorden heeft drie doelen: onderwijspersoneel aantrekken, onderwijspersoneel behouden en de continuïteit van lessen in onze regio garanderen. Samenwerken met anderen, dat is de kracht van deze Onderwijsregio.’
Drie programmalijnen
Om het onderwijs in de regio toekomstbestendig te maken, zijn er drie programmalijnen opgezet: oriënteren en starten, leren en ontwikkelen, en innovatie en onderzoek. Michelle: ‘Oriënteren en starten is er voor mensen die erover denken de stap naar het onderwijs te zetten, zoals zij-instromers. Daarvoor is er een Onderwijsloket, het centrale punt voor mensen die zich willen oriënteren op een loopbaan in het onderwijs. Ook lopen studenten stage op een van de betrokken mbo- en vo-scholen en worden ze intensief begeleid op de werkplek tot ze startbekwaam zijn. Leren en ontwikkelen houdt zich bezig met professionalisering van startbekwaam naar vakbekwaam. Scholen kunnen hun eigen trainingen ook aanbieden aan andere scholen in onze regio.’
Hollands Noorden
Onderwijsregio Hollands Noorden is een netwerk van scholen, opleiders en samenwerkingspartners in het voortgezet onderwijs en mbo in Noord-Holland. Bij de Onderwijsregio zijn bijna honderd scholen en twintig besturen aangesloten.
Voorloper
Onderwijsregio Midden Nederland Leert is in 2024 gestart en was daarmee een van de voorlopers. Ook deze regio heeft als doel het aanpakken van het leraren- en het schoolleiderstekort. De drie programmalijnen zijn vergelijkbaar met die in Hollands Noorden. ‘Onze programmalijn bestaat uit drie pijlers,’ legt programmamanager Inge Schwartz uit. ‘Instroom, opleiden en behoud, en innovatie en onderzoek. Bij instroom draait het om meer belangstelling wekken voor werken in het onderwijs. We hebben bijvoorbeeld een regionaal programma voor leraren die zich willen oriënteren op het schoolleiderschap en een bemenst regionaal informatiepunt waar zij-instromers en andere geïnteresseerden in het onderwijs kunnen aankloppen. Bij opleiden en behoud richten we ons op Samen Opleiden, inductieprogramma’s, professionalisering en thema’s als verzuimreductie en sociale veiligheid. Bij innovatie en onderzoek staat anders organiseren centraal.’
Anders organiseren
Anders organiseren is in deze onderwijsregio een belangrijk thema. Inge: ‘Wij werken samen met Stichting Proefwerk en Student op School (Universiteit Utrecht) die op de universiteit studenten werven – die bijvoorbeeld een taal studeren – om te surveilleren of lessen voor te bereiden, zodat de docent meer tijd over houdt. Met deze bijbaan maken de studenten kennis met het leraarschap, wat kansen biedt voor nieuwe instroom. Een ander voorbeeld is de inzet van AI als middel om de werkdruk te verlagen. Eén van de scholen in onze onderwijsregio heeft AI al ver doorgevoerd in de lessen. In onze kennisbank op de site verzamelen we dit soort good practices.’
Op het gebied van Anders Organiseren zijn op de site (middennederlandleert.nl/anders-organiseren) diverse goede voorbeelden en onderzoeken te vinden, bijvoorbeeld over de inzet van ander personeel, een andere organisatie-inrichting, afwijkende onderwijstijden of de inzet van AI of andere technologie. Zo vind je op de site een lijst van bekwaam maar niet bevoegd personeel met daarbij welke taken zij kunnen overnemen.
Danny Boots, projectleider Anders Organiseren bij Onderwijsregio Midden Nederland Leert, haalt de concrete voorbeelden op bij scholen en via het leraren- en schoolleidersberaad. ‘Deze beraden zijn de stem van de beroepsgroep. Ze helpen ons in de ideevorming, maar ook als klankbord. Er is direct contact met de projectleiders, wat het laagdrempelig maakt.’
Midden Nederland Leert
Onderwijsregio Midden Nederland Leert is een coöperatie met in het bestuur naast schoolbesturen ook een schoolleider en leraar. De Onderwijsregio bestaat uit 28 instellingen voor voortgezet onderwijs, vijf mbo-instellingen en elf opleidingsinstituten.
Les via beeldschermen
Michelle McDonnell en haar collega Ben Vriesema, projectleider bij de Onderwijsregio Hollands Noorden en coördinator Onderzoek van Onderwijs bij Stichting Voortgezet Onderwijs Kennemerland (SVOK), focussen zich ook op anders organiseren. Hun ambitie is om bestaande kennis te benutten, de onderlinge verbinding te versterken en te investeren in een regionale innovatie- en onderzoekscultuur. ‘Wij onderzoeken hoe je onderwijs anders kunt inrichten in tijden van schaarste (tekorten). Hiervoor gaan we in gesprek met scholen om praktijkgericht onderzoek van de grond te krijgen. We kijken ook naar internationaal onderzoek, naar wat werkt of niet werkt,’ legt Ben uit. ‘Wij zoeken de verbinding tussen scholen. Er is bijvoorbeeld een school die een tekort heeft aan docenten Duits. Samen zoeken we dan naar oplossingen. Zo kan er een pilot worden opgestart met een school die ook tekorten heeft. Via beeldschermen geeft een docent nu les aan beide scholen. Hierdoor hoeft er maar een docent voor de klas te staan voor twee scholen.’ Michelle vult aan: ‘Zo zorgen we er samen voor dat lessen doorgaan. Scholen kunnen nu ook meer vakken aanbieden dan normaal.’
Innovatiesubsidies
Scholen binnen de Onderwijsregio Hollands Noorden kunnen gebruikmaken van tien innovatiesubsidies om zo in hun regio praktijkgericht onderzoek te kunnen doen op gebied van anders organiseren, denken & doen. Hiermee kunnen scholen gezamenlijk structurele oplossingen vinden voor de onderwijspraktijk zodat ze kwalitatief goed onderwijs blijven geven in tijden van personeelsschaarste.
‘Voor anders organiseren heb je een bepaalde mindset nodig, waarvoor vaak een cultuurverandering noodzakelijk is. De onderzoeken waarmee scholen schaarsteproblemen kunnen oplossen, moeten wel evidence-informed zijn,’ aldus Michelle. De scholen onderzoeken dus zelf wat werkt. Ben haakt hierop in: ‘Stel een school dient een innovatief plan in om zestig hoog scorende leerlingen minder lessen te laten volgen. Wat zijn dan de resultaten van die leerlingen na een bepaalde periode? Verlaagt het de werkdruk? De school moet dit monitoren en datagedreven werken.’
Bijkomend voordeel voor de scholen die een innovatiesubsidie ontvangen is dat zij in een netwerk komen, waardoor ze van elkaar leren. ‘Samenwerken met per coalitie twee tot maximaal drie besturen is verplicht,’ legt Michelle uit.
Voor de eerste subsidieronde, voor schooljaar 2026-2027, kunnen scholen in deze regio voor 1 april een aanvraag doen. Michelle: ‘Normaal is een subsidie per kalenderjaar, maar wij hebben ervoor gezorgd dat het aansluit op een schooljaar. In april moeten scholen al kijken naar hun formatie in het komende schooljaar. Als het een pilot is, mag dat geld ook gebruikt worden voor personeel, zolang er wordt samengewerkt en geleerd binnen en met de regio.’
Kennisdeling
Danny Boots van Onderwijsregio Midden Nederland heeft interviews over anders organiseren afgenomen bij leraren, schoolleiders en HR-medewerkers van 25 scholen. Zo heeft hij voorbeelden van scholen verzameld over hoe zij werken met leerpleinen, over grote klassen met doorbroken muren van de lokalen, of over onderwijsassistenten die helpen met de verwerking van lesstof. De resultaten zijn op 11 februari op het congres Anders Organiseren gepresenteerd aan medewerkers van diverse scholen, lerarenopleidingen en andere onderwijsregio’s in het voortgezet en primair onderwijs. Hiervoor werd samengewerkt met de Onderwijsregio Midden Nederland PO. Inge Schwartz: ‘We hebben veel contact met lerarenopleidingen, andere regio’s en sectoren. We vinden het belangrijk leraren en schoolleiders te betrekken. We zetten in op samenwerking en kennisdeling.’
Een van de rollen is uit de onderzoeken en good practices generieke principes halen. Niet alles werkt voor iedereen. Bij Onderwijsregio Hollands Noorden is kennisdeling – bijvoorbeeld het delen van onderzoeksresultaten en wat wel en niet werkt – ook een speerpunt. Ben Vriesema: ‘Voor de ene school is dat de inzet van (meer) onderwijsassistenten, voor de andere AI inzetten om de werkdruk te verminderen. Iedereen kan ideeën aandragen, ook docenten.’ Michelle McDonnell: ‘Op onze site (onderwijsregiohollandsnoorden.nl) vind je ervaringsverhalen. Daarmee zijn leraren ook ambassadeur van hun vak.’
De Onderwijsregio organiseert conferenties, inspiratiesessies en andere bijeenkomsten om kennis uit te wisselen. Michelle: ‘We organiseren voor het Onderwijsloket bijvoorbeeld informatieavonden en open dagen, waar we informatie ook met ouders delen. Zij kunnen immers een overstap naar het onderwijs overwegen. Wij sluiten ons aan bij de landelijke overheidscampagne Werken in het onderwijs. Landelijk hebben we ook contact met andere regio’s, zoals Midden Nederland.’ Ben: ‘Sommige netwerken zijn pas net begonnen. Nog niet alles is met elkaar gekoppeld, bijvoorbeeld de auctoraten (vo) en practoraten (mbo) niet. Maar ons doel is van elkaar te leren.’
Door kennisdeling voorop te stellen, werkt de Onderwijsregio daarnaast aan haar imago. ‘Wij willen niet gezien worden als een bestuurlijke entiteit die geen verbinding heeft met scholen. We werken naast ons werk voor de Onderwijsregio allemaal voor onze eigen school en bestuur,’ aldus Michelle, die zelf ook schoolopleider is bij het Regius College in Schagen. Ben is docent geschiedenis en schoolopleider bij het Jac. P. Thijsse College in Castricum.
Vervangingspool
Om de tekorten op te vangen is de Onderwijsregio Midden Nederland Leert met de schoolbesturen in Amersfoort gestart met een Vervangingspool. Die is opgezet om korter en langer verzuim te vervangen. ‘Scholen lossen hun vervangingsproblemen nu vaak op met commerciële bureaus. Wij vinden dat we daar zelf in staat toe moeten zijn. We mikken ook op mensen die naast hun baan een (bij)baan in het onderwijs ambiëren en op herintreders.’
Professionalisering
Bij Onderwijsregio Midden Nederland Leert strekt die verbinding zich uit naar andere sectoren: met zorg en techniek – ook sectoren met tekorten – zijn er netwerkgesprekken. Wat is bewezen effectief? Danny Boots: ‘In de zorg lopen ze vooruit. Daar zijn al veel stappen gezet met de inzet van (on)bevoegde maar bekwame mensen.’ Midden Nederland Leert heeft vorig jaar een verkenning naar de professionaliseringsbehoefte van leraren gedaan. ‘We gaan in 2026 kijken op welke manier we het bestaande aanbod van de diverse huisacademies kunnen openstellen voor leraren van andere besturen. Midden Nederland Leert is ook betrokken bij de Nationale Aanpak Professionalisering Leraren (NAPL). In dit groeifonds worden ontwikkelpaden opgesteld en bijpassend professionaliseringaanbod ontwikkeld. De lerarenopleidingen zijn de trekker van de co-creatielabs die naar verwachting in januari 2027 starten.’
Imago beroep
Deze professionalisering draagt ook bij aan het imago van het beroep. Inge Schwartz: ‘We zijn nu bezig met een meerjarenstrategie en in al die sessies komt het beeld en het imago van het vak terug als onderwerp. We gaan een project starten om de instroom in de lerarenopleidingen te vergroten. Daarbij trekken we nauw op met de lerarenopleidingen en belichten we de aantrekkelijke onderdelen van het beroep. We hoeven niet alles zelf te verzinnen, want er gebeurt op dit vlak al het een en ander en er is veel onderzoek naar gedaan.’