Stop met rekenen in percentages 1S

Rekenen-wiskunde: De focus op 1S is niet in het belang van de leerlingen

In Didactief nr. 5 van 2026 betoogt Peter Langerak dat het rekenniveau aan het einde van de basisschool onder de maat is en daalt. Hij reageert daarmee op ons eerdere artikel in Didactief (2026, nr. 1-2).

We wezen er in dat artikel op dat het deel van de Nederlandse leerlingen dat het 1S-niveau haalt, al decennialang veel lager is dan de door experts voorgestelde ambitie. Volgens ons een indicatie dat deze ambitie niet realistisch is. Peter Langerak is het daar niet mee eens; er zijn namelijk scholen, zo betoogt hij, waar 65% van de leerlingen het 1S-niveau haalt. Hoe je daaruit kunt afleiden dat ook landelijk gezien 65% van alle leerlingen dit niveau kan halen, is ons niet duidelijk.

Verder stelt hij dat het rekenniveau van de basisschoolleerlingen steeds verder achteruit is gegaan. Ook al zien we dat niet in de cijfers van het Cito en de Onderwijsinspectie. Die achteruitgang zou blijken uit internationaal vergelijkend onderzoek. Daarbij negeert hij dat de Nederlandse toetsen zijn toegesneden op het Nederlandse referentiekader en de internationale toetsen niet; dat TIMSS en PISA zich op andere leeftijdsgroepen richten; en dat internationale vergelijkingstests slechts beperkt betrouwbaar en valide zijn (van der Maas, 2026).

TIMSS laat volgens Langerak een achteruitgang zien, hoewel de TIMSS-onderzoekers in 2024 concludeerden dat “de Nederlandse leerlingen nog even goed rekenen als 20 jaar geleden” (Meelissen, Valk & Maassen, 2024). Hij wijst erop dat de resultaten in 1995 beter waren en dat dit hoge niveau later nooit meer is gehaald. De achteruitgang waar hij het over heeft, heeft blijkbaar zo’n 30 jaar (!) geleden plaatsgevonden. Bij Pisa maakt het ook uit naar welke jaren je kijkt. Met name of je het jaar na Corona meetelt.  

Kernpunt in zijn betoog is de claim dat het 1S-niveau noodzakelijk is voor deelname aan het Voortgezet Onderwijs. Er is echter geen empirisch onderzoek dat deze claim onderbouwt. Ook doorlopen nogal wat leerlingen met succes vmbo-T, havo of vwo zonder dat ze 1S op de basisschool behaalden.

Bovendien is er een probleem met de manier waarop het 1S-niveau wordt gemeten. Het 1S-niveau omvat een breed spectrum van kennis, vaardigheden en inzichten. Het wordt bij toetsing echter teruggebracht tot één punt op een vaardigheidsschaal. Dat betekent dat je aan het halen van het 1S-niveau niet kunt zien of een leerling werkelijk alle onderdelen van 1S beheerst. (Bakker et al, 2025).

Tot slot. De vraag of voldoende leerlingen het 1S-niveau halen is de verkeerde vraag. Dan richt je je namelijk op een referentieniveau waarvan niet is aangetoond dat het voorwaardelijk is voor het Voortgezet Onderwijs, dat niet op een valide manier wordt gemeten en dat inmiddels sterk is verouderd. De discussie zou moeten gaan over de vraag welke reken-wiskundige bagage leerlingen van nu nodig hebben om mee te kunnen doen in de maatschappij van morgen.

Sinds het referentiekader werd opgesteld, is de rol van rekenen en wiskunde in de maatschappij fundamenteel veranderd. Een groot deel van het procedurele reken- en wiskundewerk wordt tegenwoordig door apparaten uitgevoerd. Dit betekent niet dat we geen reken-wiskundige vaardigheden meer nodig hebben. Eerder meer, maar wel andere. Bijvoorbeeld, voor het globaal controleren van de door apparaten uitgevoerde berekeningen; dit in combinatie met vaardigheden op het gebied van elementair hoofdrekenen en meten. Maar ook om te bedenken hoe en welke reken-wiskundige bewerkingen in een bepaalde situatie kunnen worden ingezet. Het gaat dan om kwantitatief redeneren, wiskundig inzicht en het modelleren van toepassingssituaties.