Taboe mentale gezondheid doorbreken

Dat is jammer, want het zijn belangrijke vragen die ook niet bij iedere leerling aan de keukentafel gesteld worden. Als docenten kunnen wij onze vakinhoud inzetten om met leerlingen in gesprek te gaan over hun welzijn en andere belangrijke thema’s in hun belevingswereld. 

Toen ik met een vijfde klas Grieks de tragedie Medea van Euripides las, stelde ik bovenstaande vragen en kwam er een gesprek op gang over het taboe dat er nog steeds heerst rond mentale gezondheidsproblemen en de hinder die jongeren daarvan ondervinden. Aan de hand van diezelfde tekst sprak ik ook met hen over eenzaamheid, angst en onredelijkheid. Geen extra werk, wel extra impact.

Tijdens zulke lessen is het de bedoeling dat de leerlingen het gesprek aangaan met de lesstof én met elkaar. Medea voelt zich in de gelijknamige tragedie wanhopig. Ik liet de leerlingen de woorden onderstrepen die dit duidelijk maken en daarna hun keuzes met elkaar vergelijken. Wat bleek? Niemand had hetzelfde antwoord. De één vond ‘Ze houdt haar gezicht gericht op de grond’ een teken van koppigheid, de ander van intens verdriet. Vervolgens ging het over de personages, hun acties en wat leerlingen zouden doen als ze in de schoenen van het personage zouden staan. Wat kunnen ze leren van het verhaal, hun eigen reactie daarop en de reacties van anderen? Zo praten we over Medea, maar gaat het ondertussen – bewust of onbewust – over henzelf.

Om ervoor te zorgen dat reflectie niet stopt bij de deur van het klaslokaal, maken ze thuis elke week een opdracht die gericht is op het omgaan met grote emoties. Bij deze lessenserie waren dat opdrachten rondom het thema katharsis, het effect dat een Griekse tragedie op het publiek moest hebben: zuivering van heftige emoties. Volgens Aristoteles bereik je dit door te kijken naar emoties van anderen. 

Tegenwoordig zijn er ook andere manieren voor bedacht: je gedachten opschrijven en het papier verbranden, keihard meezingen op de fiets of de natuur ingaan. De gesprekken en opdrachten zorgen voor openheid in de lessen over belangrijke thema’s, vergroten het empathisch vermogen en geven leerlingen nieuwe inzichten over zichzelf en de wereld om hen heen. Een leerling gaf me na de diplomering in juli een kaartje waarop stond: ‘Tijdens uw lessen gaf u mij altijd het gevoel iedereen te zien. De lessenserie rondom Medea zal ik nooit vergeten. Mede daardoor heb ik hulp gezocht.’ Wij kunnen als docenten het verschil maken: laten we niet handelingsverlegen zijn, maar opstaan voor de belangen van onze leerlingen.

Ninah Tiemersma is docent Griekse en Latijnse taal en cultuur in Leeuwarden. Daarnaast geeft zij lezingen, workshops en coaching over de inzet van Griekse tragedies bij mentale gezondheidsproblemen. Ze is gekozen tot Leraar van het Jaar voor het vo in schooljaar 2025-2026.