Monument voor een leraar

Het boek bevat tal van onderwijservaringen van vaklui in en rond het onderwijs, maar start met een biografische schets van Heussen, waaruit liefde spreekt voor het vak Nederlands, de aandacht en betrokkenheid voor zijn leerlingen en het inzicht dat leraren een grote rol spelen bij wat Heussen ‘het optillen van leerlingen’ noemt.

Ik herinner me mijn leraren Nederlands, die ons op een laagdrempelige wijze naar de literatuur leidden en hoge verwachtingen hadden van onze leesvaardigheid. Ik moet ook denken aan het monument dat Frits van Oostrom in zijn meesterlijke boek De Reynaert opricht voor zijn leraar Nederlands, meneer De Zoeten, die hem een levenslange liefde voor dit middeleeuwse verhaal over de sluwe vos bijbracht, en nog veel meer. In hun inleiding verwijzen Rijpma en Sissing als het gaat om het ambacht van de leraar naar precies die middeleeuwse periode. In de veertiende eeuw benadrukte Jan van Boendale in De Lekenspiegel het belang van het beheersen van een ambacht. Het vak van leraar is daar bij uitstek een voorbeeld van. Een van de motto’s van Onderwijs als ambacht is dan ook een citaat van Richard Sennett, die een invloedrijk boek over de ambachtsman schreef.

Heussen stelt in zijn onderwijsbiografie dat de kracht van het vakmanschap zit in het samenwerken vanuit één visie: scholen zijn duurzaam en presteren het best als ze een ‘duidelijke smoel’ hebben. Daarmee raakt hij aan een andere Sennett, Samen, dat over samenwerking gaat. Als we dat naar het onderwijs vertalen betreft het samenwerken vanuit een visie op leren van de leerlingen én de leraren.

Wie nu op zoek is naar een visie op onderwijs kan de ruim 200 bijdragen aan deze bundel als instrument gebruiken. Op basis van een citaat over onderwijs geven tal van auteurs hun visie op onderwijs, leren en het belang van het ontwikkelen van vaardigheden van leerlingen. En, vanzelfsprekend, op het vakmanschap van de leraar. De lezer kan opvattingen vergelijken, tegenover elkaar zetten en een schifting maken. Welke ideeën spreken aan; welke wil je vurig tegenspreken? Onderwijs als ambacht nodigt uit tot bladeren, lezen, delen, bespreken en debatteren.

De diverse bijdragen maken de bundel tot een genoegen om te lezen. De auteurs laten zien hoeveel er van het vakmanschap van de leraar wordt gevraagd. Enkele voorbeelden: onderwijs mag nooit saai zijn, je moet herhalen, daarnaast democratische vaardigheden bijbrengen en het leesonderwijs niet veronachtzamen. Ga er maar aan staan.

Met dit boek wordt niet alleen het vakmanschap van de leraar Heussen herdacht en geëerd, maar wordt ook een monument opgericht voor de leraar in het algemeen. Rijpma en Sissing hebben puik werk verricht.
 

Jasper Rijpma en Henk Sissing (red.), Onderwijs als ambacht. 201 ervaringen van vakmensen. ISVW Uitgevers, 2023. € 19,99.

Dit artikel verscheen in Didactief, december 2023.