Maakt AI alles beter?

Het zingt rond in onderwijsland: ChatGPT en alle beloftes rondom AI. Het voelt voor de oudere generatie misschien alsof we teruggaan naar 1998, toen één computer per tien leerlingen het doel was, maar er nauwelijks educatieve software bleek te zijn. Inmiddels hebben alle educatieve uitgeverijen software bij hun methodes. Maar ICT heeft de belofte niet waargemaakt. Er zijn positieve effecten, maar de effectgroottes blijken bescheiden (Verhoeven e.a., 2022). De computer als middel om kinderen te leren lezen (door Atkinson en Fletcher in 1972 besproken!), lijkt nog een brug te ver.
 

Opnieuw zijn er grote beloftes voor het onderwijs, deze keer van AI, waarbij een softwaresysteem volgens de definities kan leren. ‘The age of AI has begun,’ blogde Bill Gates op 21 maart 2023. Hij stelt slechts twee keer revolutionaire demonstraties te hebben gezien. De eerste was de presentatie van een grafische userinterface. De tweede keer maakte ChatGPT een ingewikkeld biologie-examen, dat kritische denkvaardigheden vergde.

Ook Gates erkent dat computers hun beloftes niet hebben waargemaakt. Maar hij gelooft in AI-gestuurde software, omdat deze beter aansluit bij wat de lerende nodig heeft. Het systeem zal kunnen zien wanneer je je aandacht verliest, wanneer je hulp nodig hebt, en zal de leerstof laten aansluiten bij je kennis en mogelijkheden. Niet alleen de leerling kan worden geholpen met AI, ook de leraar, bijvoorbeeld met nakijkwerk. Uiteraard zijn er risico’s, aldus Gates. Het systeem kan fouten maken, en er zijn ethische vragen.

In Nederland is een grote investering gedaan in een groeifondsproject rond AI in het onderwijs: de oprichting van het Nationaal Onderwijslab AI (NOLAI), verbonden aan de Radboud Universiteit. In het NOLAI werken universiteiten, hogescholen en het bedrijfsleven samen om met scholen hun vragen te articuleren, en tot prototypes te komen waarbij AI een probleem helpt oplossen. De belangrijkste vragen voor NOLAI  zijn: hoe werkt intelligente technologie, welke vormen van adaptiviteit zijn daarin mogelijk, en in welke mate is de leraar dan wel de intelligente technologie aan zet (zie Molenaar, 2021; 2022)?
 

Het NOLAI zal aandacht besteden aan pedagogisch-didactische aspecten van het werken met AI. Daarbij zal onder andere het bio-ecologische model van Bronfenbrenner en Ceci (1994) worden gebruikt, dat kijkt naar kind en omgeving. Dit model hecht veel belang aan zogenoemde proximal processes: de nabije interactie tussen kind en verzorger, waarbij kwaliteit en kwantiteit van belang zijn. Hetzelfde kan gesteld worden voor interactie tussen kind en AI-systeem.

Een eerste NOLAI-project gaat over het samenbrengen van digitale informatiebronnen, zoals leerlingvolgsystemen met informatie over cognitieve prestaties en achtergrond van leerlingen, aanvullende informatie over hun sociaal-emotionele ontwikkeling, maar ook informatie uit door scholen gebruikte AI-software over gebruik en prestaties. AI stelt ons hopelijk in staat om te leren welke factoren en leerlingkenmerken samenhangen met gebruik en effectiviteit van educatieve software, en bijvoorbeeld het aanbod, het niveau of de motiverende berichten voor specifieke leerlingen hierop aan te passen. Vanuit NOLAI willen we daar werk van maken.

De auteurs zijn werkzaam bij NOLAI.

Atkinson, R. C., & Fletcher, J. D. (1972). Teaching children to read with a computer. The Reading Teacher, 25(4), 319-327.

Bronfenbrenner, U., & Ceci, S. J. (1994). Nature-nurture reconceptualized in developmental perspective: A bioecological model. Psychological review, 101(4), 568.

Gates, B. (2023). The age of AI has begun. GatesNotes, the blog of Bill Gates.

Merriënboer, J. van (2023). Learning in real and simulated environments. Farewell lecture, 30 maart 2023, Maastricht University.

Molenaar, I. (2021). Personalization of learning: Towards hybrid human-AI learning technologies. In OECD digital education outlook 2021: Pushing the frontiers with AI, blockchain, and robots. OECD Publishing, 57-77. https://doi.org/10.1787/589b283f-en.

Molenaar, I. (2022). Towards hybrid human-AI learning technologies, European Journal of Education. https://doi.org/10.1111/ejed.12527.

Ortega-Arranz, A., Topali, P., Asensio-Pérez, J. I., Villagrá-Sobrino, S. L., Martínez-Monés, A., & Dimitriadis, Y. (2022, September). e-FeeD4Mi: Automating Tailored LA-Informed Feedback in Virtual Learning Environments. In Educating for a New Future: Making Sense of Technology-Enhanced Learning Adoption: 17th European Conference on Technology Enhanced Learning, EC-TEL 2022, Toulouse, France, September 12–16, 2022, Proceedings. Cham: Springer International Publishing, 477-484.

Verhoeven, L., Voeten, M., & Segers, E. (2022). Computer-assisted word reading intervention effects throughout the primary grades: A meta-analysis. Educational Research Review, 37.

Dit artikel verscheen in Didactief, juni 2023.