Er zijn partijen met mooie voornemens. Kleinere klassen, is er zo eentje. Wat zich echter onvermijdelijk gaat wreken, is de Wet van Baumol, of ook wel de ziekte van Baumol genoemd. Alleen wanneer we of forse belastingverhogingen accepteren of meer privaat geld aanspreken, kunnen we denken aan kleinere klassen. Ik zal deze niet meteen intuïtieve wet proberen uit te leggen.
Je kunt de economie van een land in twee delen hakken. Een privaat deel en een collectief deel. De private sector bevat vooral bedrijven. In de loop van de tijd groeit bij deze bedrijven de arbeidsproductiviteit waardoor ook de lonen stijgen. Mensen leveren meer op, en dus verdienen ze ook meer. De opleiding van werknemers is hierbij een verklaring.
De collectieve sector bestaat echter voor een heel groot deel uit diensten. De zorg, het onderwijs, cultuur; het is allemaal mensenwerk. Iemand in de verpleging kan maar een beperkte hoeveelheid patiënten aan. Het aantal muzikanten in een orkest heeft een bepaalde omvang. Een docent kan in een lokaal maximaal circa 30 leerlingen bergen. Technisch betekent dit dat in de dienstensector de arbeidsproductiviteit heel moeilijk stijgt. Een werknemer levert in de dienstensector niet snel veel meer op.
Omdat de lonen in de private sector wel hard stijgen, moeten de lonen in de collectieve sector echter wel mee. Anders stappen de werknemers over van de collectieve naar de private sector en dreigen er enorme tekorten aan personeel. Deze tekorten zijn natuurlijk nu al zichtbaar, ondanks dat de lonen in bijvoorbeeld de zorg en het onderwijs zijn gestegen in de afgelopen jaren. De loonverschillen zijn echter niet verdwenen.
Het punt dat ik hier wil maken, is dat de collectieve sector in een hoog ontwikkeld land onvermijdelijk groter en duurder wordt. De werknemers produceren hetzelfde, maar tegen hogere loonkosten.
Wanneer we bovenop deze wet ook nog de vergrijzing plakken, die de zorguitgaven doet exploderen en die ook de verhouding tussen werkenden en inactieven verslechtert, dan weten we dat we een financieringsprobleem hebben. Een nieuw kabinet moet prioriteren tussen zorg, defensie, infrastructuur, sociale zekerheid, cultuur, klimaatverandering, natuur en onderwijs. Om een paar belangrijke onderwerpen te benoemen.
Het zou mij al helpen als uit Den Haag de komende weken geen ronkende beloftes komen over hoe geweldig het onderwijs allemaal gaat worden. Ik zou al heel blij zijn met de ambitie om het verval te stoppen. Onderwijs is belangrijk voor onze welvaart in de toekomst. In het heden is het vooralsnog mensenwerk en is het duur. De nare wet van Baumol werkt helaas niet mee.
Deze column is verschenen in Didactief van oktober 2025.