AI in het onderwijs: hulpmiddel of hype?

Quick Guide Onderwijs De ChatGPT Quick Guide Onderwijs is ontstaan vanuit praktijkonderzoek in jaar 2 van de opleiding Social Work. De gids bevat een checklist waarmee je de output kritisch kunt beoordelen: klopt de informatie, is de tekst helder, en past deze bij de doelgroep en context? Meer info: nextgenzorg.nl.

Het leek bijna te mooi om waar te zijn. De verbazing van een vmbo-docent Nederlands die voor het eerst met ChatGPT werkte, was groot. Maar na een paar keer merkte ze dat de inhoud soms niet klopte of nuance miste. Pas toen ze preciezer ging formuleren, werd de output bruikbaarder.
ChatGPT is een geavanceerd taalmodel dat teksten genereert. Tijdens het tweede jaar van de opleiding Social Work deden wij praktijkonderzoek naar hoe professionals ChatGPT inzetten en beleven. Wat bleek? Er was veel nieuwsgierigheid, maar ook onzekerheid. Wanneer mag je AI gebruiken? Hoe betrouwbaar is het? En hoe leg je dit uit aan collega’s of ouders?

Op basis van die ervaringen ontwikkelden we een compacte gids als hulpmiddel om veilig, kritisch en effectief met AI aan de slag te gaan: de ChatGPT Quick Guide Onderwijs. In dit artikel delen we inzichten en voorbeelden die laten zien hoe ChatGPT z’n weg vindt naar het klaslokaal én wat je daarbij in de gaten moet houden.

De mogelijkheden lijken eindeloos: lesplannen opstellen, ouderbrieven herschrijven, werkvormen verzinnen, rubrics maken, teksten samenvatten, feedback formuleren, enzovoort. Maar welke toepassingen zijn in de praktijk echt waardevol?

Een docent maatschappijleer in havo/vwo gaf aan dat hij ChatGPT gebruikt om opdrachten te herschrijven naar een eenvoudiger taalniveau. Bijvoorbeeld door een krantenartikel te laten samenvatten in B1-taal, wat hem per les aanzienlijk veel tijd scheelt. Ook schoolleiders zetten het model in, onder andere om teamvergaderingen voor te bereiden of beleidsstukken toegankelijk te herschrijven. Zo vertelde een basisschooldirecteur dat ze een lastig beleidsdocument over ouderbetrokkenheid had laten samenvatten door ChatGPT en verrast was door de bruikbare toon.

Toch blijkt uit gesprekken met scholen dat het gebruik niet vanzelf gaat. Wie vaag formuleert (‘Maak een les over burgerschap’) krijgt vaak een oppervlakkig antwoord. Door precieze rollen, formats of leerdoelen mee te geven, stijgt de kwaliteit van de output.

Een belangrijk inzicht is dat de kwaliteit van AI afhangt van wat je invoert. Met andere woorden: een goede prompt met een duidelijke en gerichte vraag of opdracht is het halve werk. De vaardigheid van prompten moet je leren (zie kader Succesvolle prompts).

Verschillende docenten gaven aan dat ze hebben gemerkt hoe belangrijk het is om duidelijk en specifiek te zijn. Een docent Nederlands op een praktijkschool vergeleek het met leerlingen: als je onduidelijk bent, krijg je onduidelijke antwoorden terug.

ChatGPT kan veel tijd besparen, maar er zijn ook risico’s (zie kader Vuistregels voor leraren). Zo bleek uit een praktijktest dat het model in een leerlingverslag een niet-bestaande stoornis vermeldde. Niet uit kwade wil, maar omdat het model ‘afmaakt’ wat het denkt dat je bedoelt. Daarom is controle cruciaal.

Een docent geschiedenis vertelde hoe hij een profielwerkstuk had laten samenvatten door ChatGPT, maar merkte dat de essentie van de onderzoeksvraag volledig verloren ging. Dat was voor hem een wake-up call om scherper te lezen en gerichter te vragen.

ChatGPT kan ook een rol spelen in het leerproces van leerlingen – mits goed begeleid. Denk aan feedback laten genereren op elkaars werk, prompts leren schrijven om helder te formuleren en de output van ChatGPT kritisch vergelijken met eigen teksten.

Zo liet een aardrijkskundedocent haar havo-leerlingen een tekst schrijven over klimaatverandering en daarna een versie genereren via ChatGPT. De klas besprak vervolgens de verschillen, wat leidde tot zinvolle gesprekken over betrouwbaarheid en brongebruik.

Dan wordt ChatGPT niet alleen een hulpmiddel, maar ook een leerobject. Leerlingen leren denken over informatie, taal, ethiek en techniek – vaardigheden die passen bij digitale geletterdheid.

AI is dus geen wondermiddel, maar kan het onderwijs wél ondersteunen – mits verantwoord ingezet. ChatGPT biedt kansen voor tijdswinst, inspiratie en professionalisering, maar vraagt ook om kritische reflectie.

Door samen te oefenen, ervaringen te delen en duidelijke kaders te stellen, kunnen onderwijsprofessionals leren omgaan met deze nieuwe technologie. Wat daarbij helpt, is een gedeeld begrippenkader en een veilige ruimte om te experimenteren. Niet nadenken over de inzet van AI is geen optie meer. De klas verandert en het beroep van leraar verandert dus mee.

De ChatGPT Quick Guide Onderwijs is ontstaan vanuit praktijkonderzoek in jaar 2 van de opleiding Social Work. De gids bevat een checklist waarmee je de output kritisch kunt beoordelen: klopt de informatie, is de tekst helder, en past deze bij de doelgroep en context? Meer info: nextgenzorg.nl.

• Gebruik geen privégegevens. Houd je aan de AVG en formuleer vragen algemeen of fictief.

• Check de feiten. ChatGPT verzint soms feiten of bronnen. De output is niet altijd objectief of cultureel neutraal.

• Houd er rekening mee dat het model niet de context of het beleid van jouw school kent.

• Geef context en instructies. Hoe specifieker de prompt, hoe beter het resultaat.

• Zie AI als hulpmiddel, niet als eindproduct. Gebruik ChatGPT als startpunt, niet als eindversie.

• Praat met collega’s. Werk samen aan goed gebruik binnen je team of school.

Voorbeelden van succesvolle prompts uit de praktijk zijn:

• Je bent mentor van een derde klas vmbo. Ontwerp een reflectie-opdracht over groepsgedrag in de klas, met drie verwerkingsvormen.

• Speel de rol van docent Nederlands. Ontwerp een schrijfopdracht voor 4 havo over opgroeien in twee culturen, inclusief beoordelingscriteria.

• Je bent intern begeleider op een basisschool. Vat dit oudergesprek samen in vijf heldere aandachtspunten (input volgt).
   

Remco Rijnbergen is mede-eigenaar van NextGenZorg, dat zich bezighoudt met de ontwikkeling en verspreiding van praktische AI-tools voor de zorg.

Dit artikel is verschenen in Didactief, oktober 2025